Średniowieczne fundamenty i zapomniane przestrzenie
Ratusz Staromiejski w Szczecinie, wzniesiony w XIV wieku w stylu gotyckim, to nie tylko reprezentacyjny budynek z bogatą fasadą i salami wystawowymi. Pod jego posadzkami kryje się rozległy, wielopoziomowy system podziemi, który przez stulecia pełnił różnorodne funkcje – od magazynów handlowych po lochy sądowe. Najstarsze partie podziemi pochodzą jeszcze z czasów przed budową obecnego ratusza; archeolodzy natrafili tam na fragmenty drewnianych konstrukcji oraz cegły z charakterystycznym wątkiem gotyckim, świadczące o wcześniejszej zabudowie w obrębie Starego Miasta.
Podziemia składają się z kilku komór o sklepieniach krzyżowo-żebrowych, wspartych na masywnych filarach z cegły palonej. Wysokość pomieszczeń sięga miejscami czterech metrów, a grubość murów dochodzi do dwóch metrów. System kanałów wentylacyjnych i dawnych odpływów wskazuje, że przestrzenie te projektowano z myślą o długotrwałym użytkowaniu. Co ciekawe, w południowo-wschodnim narożniku odkryto ślady starszej, kamiennej studni, która prawdopodobnie służyła jako źródło wody dla ówczesnych rajców.
Odkrycia archeologiczne i legendy lochów
Podczas ostatnich prac konserwatorskich (lata 2019–2022) w podziemiach natrafiono na niezwykłe artefakty. Oto wybrane znaleziska:
- Zbiór kilkudziesięciu srebrnych i miedzianych monet z XV–XVII wieku, w tym szelęgi szczecińskie bite za panowania księcia Bogusława X.
- Fragmenty ceramiki naczyniowej zdobionej motywami roślinnymi oraz importowanej z Flandrii.
- Kute żelazne kajdany i ogniwa łańcuchów – dowód na to, że w średniowieczu część podziemi pełniła funkcję więzienia dla dłużników i przestępców.
- Klinowe napisy na cegłach, które badacze interpretują jako znaki wytwórców lub symbole cechów budowlanych.
Wśród lokalnych opowieści krąży legenda o „Białej Damie” – duchu żony rajcy, która miała zginąć w lochach podczas pożaru w XVI wieku. Choć dowodów nadprzyrodzonych zjawisk nie potwierdzono, atmosferę podziemi potęgują ślady sadzy na sklepieniach i nisze, w których kiedyś płonęły pochodnie.
Niewyjaśnionym do dziś zagadnieniem pozostaje istnienie zamurowanego przejścia w zachodniej części podziemi. Wstępne badania georadarowe sugerują, że za ścianą może znajdować się kolejna komora lub korytarz łączący ratusz z podziemiami kościoła św. Jakuba. Kwestię tę planuje się rozstrzygnąć podczas przyszłych wykopalisk.
Współczesne znaczenie i dostępność tajemnic
Od 2023 roku fragment podziemi Ratusza Staromiejskiego udostępniono zwiedzającym w ramach trasy „Średniowieczne Szczecin pod ziemią”. Można zobaczyć m.in. odrestaurowaną salę tortur z replikami narzędzi oraz ekspozycję archeologiczną prezentującą wydobyte przedmioty. Dla osób zainteresowanych historią miasta organizowane są również wieczorne spacery z przewodnikiem, podczas których poruszane są wątki związane z lochami i skarbami.
Podziemia są także przedmiotem badań naukowych – archeolodzy z Uniwersytetu Szczecińskiego prowadzą analizy dendrochronologiczne belek stropowych, a geolodzy badają skład zapraw murarskich. Wyniki tych prac mają pomóc w datowaniu poszczególnych etapów rozbudowy ratusza. Jednocześnie władze muzeum rozważają dalsze udostępnienie zamurowanych przestrzeni, co mogłoby rzucić nowe światło na dzieje szczecińskiego samorządu.
Choć wiele sekretów podziemi zostało już odkrytych, wciąż pozostają one miejscem fascynującym i nie do końca poznanym. Każda nowa warstwa ziemi odsłonięta podczas prac konserwatorskich przypomina, że historia Szczecina wciąż czeka na swoje kolejne tajemnice.