Historia i powstanie podziemi
Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie, wzniesiony na wzgórzu nad Odrą, kryje w swoim wnętrzu sieć korytarzy, piwnic i lochów, które sięgają czasów znacznie wcześniejszych niż sama budowla. Archeolodzy datują najstarsze fragmenty podziemi na IX–X wiek – są to relikty grodu słowiańskiego, który istniał w tym miejscu przed panowaniem Gryfitów. W miarę rozbudowy zamku w XIV i XVI wieku podziemia były systematycznie pogłębiane i rozrastane. Służyły jako magazyny żywności, prochu, a także jako więzienie dla niepokornych szlachciców i przestępców. Ślady po kratach i studniach można oglądać do dziś. Podczas badań w latach 70. XX wieku natrafiono na pozostałości pieców garncarskich i palenisk, co świadczy o tym, że część podziemi pełniła funkcję zaplecza gospodarczego zamku.
Niezwykłym elementem jest tzw. loch głodowy – wąskie, ciemne pomieszczenie bez okien, w którym według przekazów przetrzymywano skazańców skazanych na śmierć głodową. Z czasem podziemia stały się też schronem dla ludności cywilnej podczas oblężeń, zwłaszcza w okresie wojny trzydziestoletniej. Mimo że zamek był wielokrotnie przebudowywany, zasadniczy układ podziemi pozostał niezmieniony, a ich murarskie detale – gotyckie sklepienia, ceglane filary – są najlepiej zachowanym świadectwem średniowiecznej inżynierii na Pomorzu.
Architektura i tajemnice
Podziemia Zamku Książąt Pomorskich to labirynt sal, korytarzy i szybowo-kominowych szybów wentylacyjnych. Najbardziej reprezentacyjne są piwnice pod skrzydłem wschodnim i południowym, gdzie zachowały się oryginalne gotyckie sklepienia krzyżowo-żebrowe. W jednej z sal widoczne są ślady po dawnych barokowych portalach, a w ścianach – nisze po lampach oliwnych. Specjaliści zwracają uwagę na unikalny system odwodnienia: pod posadzką biegną gliniane rury odprowadzające wodę do Odry, co było rozwiązaniem niezwykle nowoczesnym jak na owe czasy.
Wokół podziemi narosło wiele legend. Najsłynniejsza opowiada o Białej Damie – duchu księżniczki Anny, która według podań wędruje nocą korytarzami, strzegąc ukrytych skarbów. Inna legenda głosi, że jeden z tuneli prowadzi aż do katedry św. Jakuba, choć dotychczasowe badania nie potwierdziły tego połączenia. Tajemnicze są też tzw. sarkofagi – masywne, kamienne nisze, które przez wieki uważano za grobowce rycerzy krzyżackich, lecz współcześni archeolodzy skłaniają się ku tezie, że były to studnie schładzające piwo dla książęcego dworu.
Podczas prac remontowych w 2019 roku odkryto nieznane wcześniej pomieszczenie zamknięte od kilkuset lat. Znaleziono w nim fragmenty ceramiki, monety z czasów Zygmunta III Wazy oraz kości zwierzęce. Odkrycie to wzbudziło ogromne zainteresowanie naukowców, którzy planują dalsze badania georadarowe w obszarze dziedzińca. Mimo to wiele pytań pozostaje bez odpowiedzi – np. gdzie dokładnie znajduje się wspomniane legendarne przejście do zamku w Dąbiu i czy rzeczywiście tunele są połączone z podziemiami szczecińskiej katedry.
Zwiedzanie i praktyczne informacje
Podziemia Zamku Książąt Pomorskich są udostępnione turystom w ograniczonym zakresie. Zwiedzanie odbywa się w ramach dwóch tras tematycznych:
- Trasa historyczna – obejmuje piwnice gotyckie, loch głodowy oraz salę z makietą grodu słowiańskiego. Czas zwiedzania: około 40 minut.
- Trasa tajemnicza – wzbogacona o opowieści przewodnika o duchach i legendach, prowadzi przez najstarsze korytarze i do niedawno odkrytej komory. Wymaga wcześniejszej rezerwacji.
Bilety można kupić w kasie zamku lub online. Ceny (2024 rok): bilet normalny – 18 zł, ulgowy – 12 zł, a dla rodzin z dziećmi obowiązuje zniżka 20%. Zwiedzanie możliwe jest od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00–18:00 (późnym latem do 19:00). W poniedziałki podziemia są nieczynne. Przewodnicy podkreślają, że w podziemiach panuje stała temperatura 12–14°C i wysoka wilgotność, dlatego warto zabrać ze sobą ciepłe okrycie, nawet latem. Osoby z klaustrofobią powinny zrezygnować z dłuższych tras – część korytarzy ma szerokość mniejszą niż 1 metr.
Dla miłośników historii przygotowano także wystawę multimedialną prezentującą trójwymiarowe rekonstrukcje dawnych pomieszczeń oraz interaktywną mapę, na której można prześledzić rozwój podziemi od wczesnego średniowiecza do dziś. Co roku w maju, podczas Nocy Muzeów, podziemia są otwierane w specjalnych godzinach, a odwiedzający mają okazję zobaczyć te części, które na co dzień pozostają zamknięte.
Podsumowując, podziemia Zamku Książąt Pomorskich to nie tylko zabytek architektury, ale prawdziwy wehikuł czasu, który przenosi zwiedzających w głąb wieków. Zarówno historycy, jak i amatorzy tajemnic znajdą tu coś dla siebie – od solidnej dawki faktów po dreszczyk emocji związany z opowieściami o ukrytych skarbach i nadprzyrodzonych zjawiskach. Warto zaplanować wizytę, by na własne oczy przekonać się, jak wiele historii kryje się pod reprezentacyjnymi komnatami szczecińskiego zamku.