Konna era i narodziny elektrycznego tramwaju
Początki komunikacji miejskiej w Szczecinie sięgają drugiej połowy XIX wieku. 23 sierpnia 1879 roku na ulice miasta wyjechały pierwsze tramwaje konne, łączące Dworzec Główny z Pomorzanami. Linia, prowadzona przez berlińską spółkę, szybko zyskała popularność – w ciągu kilku lat sieć rozrosła się do kilku tras, obsługiwanych przez zaprzęgi konne. Przełom nastąpił w 1898 roku, gdy tramwaje konne zastąpiono elektrycznymi. Miasto, wówczas będące pod panowaniem niemieckim, zainwestowało w nowoczesną infrastrukturę – elektrownię oraz sieć trakcyjną. Pierwsze elektryczne wagony, wyprodukowane przez firmę AEG, kursowały już na liniach do Dąbia, Stołczyna i Gumieniec. Wprowadzenie elektryczności skróciło czas podróży i zwiększyło zasięg transportu, a szczecińska komunikacja stała się jednym z najnowocześniejszych systemów w regionie Bałtyku.
Rozwój w XX wieku – od odbudowy do modernizacji
Po I wojnie światowej sieć tramwajową rozbudowano o nowe odcinki, a w latach 30. XX wieku pojawiły się pierwsze wagony z silnikami bocznymi, umożliwiające jazdę w obu kierunkach bez potrzeby zawracania. II wojna światowa przyniosła ogromne zniszczenia – z 10 przedwojennych linii po 1945 roku działała tylko jedna. Odbudowa rozpoczęła się natychmiast. Już w 1946 roku uruchomiono pierwszą powojenną linię z dworca na Pomorzany. W kolejnych latach miasto sięgało po sprawdzone konstrukcje – w latach 50. i 60. dominowały wagony typu N i 4N, produkowane przez Konstal. W 1972 roku do Szczecina trafiły pierwsze tramwaje przegubowe (model 102N), a w latach 80. rozpoczęto wymianę taboru na częściowo niskopodłogowe wagony typu 105N. Mimo trudności ekonomicznych PRL, szczeciński transport rozwijał się systematycznie – w 1988 roku sieć liczyła 14 linii i 120 km torów. Wśród najważniejszych inwestycji tamtego okresu wymienić można:
- przedłużenie linii na osiedle Gocław (1979),
- budowę pętli na Gumieńcach (1982),
- modernizację zajezdni przy ulicy Gdańskiej (1985).
Po transformacji ustrojowej priorytetem stała się poprawa komfortu pasażerów. W latach 90. zakupiono używane wagony z Niemiec (m.in. GT6), a w 2001 roku wprowadzono pierwsze niskopodłogowe tramwaje Combino. Kolejne dekady przyniosły stopniową wymianę taboru i remonty torowisk.
Nowa jakość – tramwaje Modernus i przyszłość komunikacji
Prawdziwym symbolem współczesnej szczecińskiej komunikacji stał się Modernus – niskopodłogowy tramwaj produkcji Modertransu, który pojawił się na ulicach miasta w 2015 roku. W ramach umowy z 2014 roku Szczecin zakupił 8 nowoczesnych składów (Swing 111N), a w kolejnych latach dokupiono kolejne. Modernusy wyróżniają się w pełni niską podłogą, klimatyzacją, systemem informacji pasażerskiej oraz nowoczesnym designem. Są przystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i rodziców z wózkami. Ich wprowadzenie pozwoliło na wycofanie z eksploatacji najstarszych wagonów 105N. W 2021 roku miasto zamówiło dodatkowe 6 egzemplarzy, a trwają prace nad dalszą modernizacją linii – w planach jest przedłużenie trasy na Warszewo i budowa nowej zajezdni. Dziś szczecińska sieć tramwajowa liczy 12 linii, łączy wszystkie dzielnice i przewozi blisko 80 milionów pasażerów rocznie. Od konnych zaprzęgów po klimatyzowane Modernusy – komunikacja w Szczecinie przeszła niezwykłą ewolucję, pozostając krwioobiegiem miasta. Czy przyszłość przyniesie kolejne przełomy? Władze miasta mówią już o testach autobusów wodorowych i dalszej elektryfikacji transportu, ale tramwaj – ten najstarszy środek szynowej komunikacji – pozostaje niekwestionowanym fundamentem systemu.